Trầm cảnh làm quà biếu: cỡ, mùi và mấy chỗ tế nhị
Trầm cảnh hay được chọn làm quà biếu, và nó có mấy đặc điểm khiến việc chọn khác hẳn so với chọn cho mình: nó to, nó nặng, nó có mùi lan ra cả phòng, và nó là món người nhận sẽ đặt ở chỗ khách nhìn thấy.
Bốn đặc điểm ấy kéo theo mấy chỗ tế nhị mà người tặng hay bỏ qua. Bài này đi qua từng chỗ.
Cỡ: chỗ dễ vụng nhất
Người tặng thường nghĩ to là quý. Người nhận thì phải tìm chỗ đặt cho nó.
Một khối lớn cần một mặt bàn hoặc một kệ riêng, cần khoảng trống xung quanh, và cần chỗ đủ vững vì nó nặng. Nhà chật thì món quà thành bài toán, và người nhận không dám nói.
Nên nếu không biết rõ nhà người nhận, chọn cỡ vừa phải — cỡ đặt được trên một cái kệ thường, một cái bàn làm việc, hoặc trong một tủ trưng bày. Món vừa tay thì luôn có chỗ; món quá khổ thì phải có chỗ dành sẵn.
Biết nhà người nhận thì càng tốt. Không tiện hỏi thẳng thì hỏi vòng: nhà anh chị có tủ trưng bày không, phòng khách rộng không — mấy câu đó bình thường trong trò chuyện.
Mùi: thứ người nhận không tắt được
Đây là khác biệt lớn nhất so với mọi món quà trưng bày khác. Một khối trầm đặt trong phòng kín thì cả phòng mang mùi đó, cả ngày.
Phần lớn người thích, nhưng không phải tất cả. Nhà có người nhạy mũi, có trẻ sơ sinh, có người bệnh hô hấp, hoặc đơn giản là có người không hợp mùi đó — thì món quà thành phiền.
Cách tránh: hỏi trước một câu nếu quan hệ cho phép. "Nhà anh chị có ai kỵ mùi hương không ạ?" — câu này nghe chu đáo chứ không hề bất tiện.
Không hỏi được thì chọn khối có mùi nhẹ, và khi trao thì nói rõ có thể để chỗ thoáng hoặc cất trong tủ kính — đưa cho người nhận một lối thoát nhẹ nhàng.
Đế và cách trình bày
Với trầm cảnh thì phần đế gần như luôn đi kèm, và nó ảnh hưởng tới cả vẻ ngoài lẫn độ vững.
Đế vững, vừa với khối, và không loè loẹt hơn chính món hàng — đó là ba tiêu chí gọn. Đế quá cầu kỳ thì át mất khối trầm, và với người trong nghề thì nó còn gợi ý là phần chính không đủ mạnh.
Cũng nên xem khối gắn vào đế thế nào. Gắn chắc thì tốt; gắn tạm hoặc chỉ đặt lên thì nên nói trước với người nhận để họ biết mà cẩn thận khi dời.
Và nếu muốn khắc chữ hoặc gắn biển tên thì cân nhắc kỹ — nó làm món quà khó chuyển tay về sau, và với một số người thì đó là điều họ ngại.
Trao và nói
Món to thì trao không tiện, nhất là ở chỗ đông hoặc khi người nhận còn phải mang về xa. Nếu biết trước thì hỏi họ tiện nhận lúc nào, hoặc gửi tới nhà.
Khi nói thì nói về món hàng: nó là loại gì, mua ở đâu, vì sao mình chọn nó. Đó là phần người nhận dùng lại được khi có khách hỏi.
Phần nên tránh là hứa hẹn tác dụng. Một câu "cái này sẽ mang lại..." biến món quà thành một lời khẳng định mà người nhận phải phản ứng — và nếu họ không tin điều đó thì thành khó xử cho cả hai.
Kèm một dòng chữ ngắn thì rất đáng: loại gì, nguồn ở đâu, cách giữ. Người nhận giữ tờ giấy đó lâu hơn mình tưởng, nhất là khi họ cần kể lại cho người khác.
Quà biếu trong quan hệ công việc
Ở đây có thêm mấy ràng buộc mà quà cho người thân không có.
Nhiều cơ quan và công ty có quy định về giá trị quà được nhận, hoặc yêu cầu khai báo. Một khối trầm có giá trị lớn đặt người nhận vào thế khó xử về mặt nghề nghiệp — kể cả khi mình hoàn toàn thiện chí.
Nên với quan hệ công việc, món vừa phải mang tính kỷ niệm thường đúng hơn món đắt tiền. Và nếu không chắc về quy định bên họ thì hỏi trước một câu, hoặc chọn hướng khác.
Cũng nên nghĩ tới chỗ đặt: quà đặt ở văn phòng thì đồng nghiệp khác nhìn thấy, và món quá nổi bật đôi khi gây chú ý không cần thiết cho chính người nhận.
Khi mình là người nhận
Nhận và cảm ơn thì luôn đúng, kể cả khi chưa biết đặt ở đâu.
Sau đó thì cứ thong thả. Để tạm ở chỗ thoáng vài hôm cho mùi bớt nồng và cho mình quen mắt, rồi mới quyết chỗ đặt. Nhiều món lúc mới nhận thấy quá khổ, sau lại vừa.
Nếu thật sự không hợp — nhà có người kỵ mùi, hoặc không có chỗ — thì cất gọn cũng không sao. Không nếp nào bắt phải trưng ra thứ làm nhà mình khó chịu, và người tặng mong mình vui chứ không mong mình chịu đựng.
Mức tiền: nói thẳng phần này
Trầm cảnh trải rất rộng về giá — từ món vừa túi tới món bằng cả một khoản lớn. Và khác với nhiều loại quà, người nhận rành trầm thì nhìn ra ngay khoảng giá.
Điều đó cắt cả hai chiều. Tặng món quá nhẹ so với dịp thì có thể bị đọc là qua loa; tặng món quá nặng thì đặt người nhận vào thế phải đáp lại tương xứng, hoặc thấy mắc nợ.
Cách cân thực tế: nhìn vào dịp và vào quan hệ, chứ đừng nhìn vào cái mình đủ sức mua. Một món vừa vặn với dịp, chọn kỹ, kèm vài lời tử tế thì luôn đúng — và nó không tạo ra khoản nợ nào cho ai.
Còn nếu vẫn muốn tặng món có giá trị lớn, thì nên là quan hệ đã đủ thân để cả hai bên thoải mái, và nên trao riêng thay vì trao giữa đám đông.
Một điểm nữa ít ai nói: đừng để lộ giá, và cũng đừng gỡ nhãn giá một cách hấp tấp rồi để lại vệt. Người nhận không cần biết con số, và họ cũng không muốn phải nghĩ về nó.
Ba điều gọn lại
Một. Chọn cỡ vừa phải nếu không biết rõ nhà người nhận. Món vừa tay thì luôn có chỗ; món quá khổ thì phải có chỗ dành sẵn.
Hai. Mùi là thứ người nhận không tắt được — hỏi trước một câu về người kỵ mùi, hoặc chọn khối nhẹ mùi và nói rõ có thể cất trong tủ kính.
Ba. Khi trao thì nói về món hàng, đừng hứa tác dụng. Và với quan hệ công việc thì món vừa phải thường đúng hơn món đắt tiền.