Trầm cảnh gắn đế và phụ kiện: khi nào tôn món hàng, khi nào che khuyết điểm
Một khối trầm cảnh hiếm khi được bán trần. Nó thường đi kèm đế gỗ, có khi thêm khung, thêm chân chống, thêm vài chi tiết gắn vào. Phần kèm theo đó có lúc làm món hàng đẹp lên thật, có lúc làm nó bán được giá hơn giá trị thật.
Bài này nói cách phân biệt hai chuyện đó.
Đế và phụ kiện làm gì
Có mấy vai rất khác nhau, và người mua nên biết mình đang trả tiền cho vai nào.
Giữ cho khối đứng vững. Vai thật sự cần thiết. Khối gỗ có hình bất định thì không tự đứng được, và một cái đế vừa khít là phần tay nghề đáng tiền.
Nâng khối lên khỏi mặt bàn. Cũng có lý do thực tế: tránh ẩm từ mặt bàn, tránh xước mặt tiếp xúc.
Làm món hàng trông lớn hơn và trang trọng hơn. Đây là vai thẩm mỹ, chính đáng — nhưng nó cũng là chỗ dễ dùng quá tay.
Che đi một phần của khối. Đây mới là chỗ cần để ý.
Khi phần kèm theo đang che một điều gì
Không phải lúc nào cũng là gian dối, nhưng luôn đáng hỏi.
Đế quá cao hoặc ôm quá nhiều thân khối. Phần bị ôm là phần bạn không xem được — và với gỗ thì mặt tiếp giáp đế là chỗ hay có vết cắt, chỗ ghép, hoặc phần gỗ kém hơn.
Chi tiết gắn thêm đặt đúng chỗ hõm hoặc chỗ gãy. Một cành đồng, một viên đá, một mảng khắc nằm chính xác ở chỗ khuyết thì đó thường không phải ngẫu nhiên.
Lớp phủ bóng dày trên bề mặt. Làm vân đẹp lên, đồng thời làm khó nhìn thớ thật và khó cảm nhận bề mặt.
Trang trí rườm rà quanh khối. Càng nhiều thứ để mắt bám vào thì càng ít người nhìn kỹ chính khối gỗ.
Cách kiểm đơn giản nhất: hỏi xem tháo đế ra được không, và xin xem mặt dưới. Người bán tự tin thường sẵn sàng; người ngại thì đó cũng là một câu trả lời.
Hỏi gì trước khi trả tiền
Bốn câu, hỏi nhẹ nhàng.
"Đế này gắn cố định hay tháo ra được?" Gắn cố định không phải là xấu, nhưng bạn nên biết từ đầu.
"Em xem mặt dưới và mặt sau được không?"
"Phần này là liền khối hay có ghép?" Hỏi thẳng và chấp nhận câu trả lời — nhiều món ghép vẫn đẹp và vẫn đáng mua, miễn là bạn biết và giá phản ánh đúng.
"Giá này gồm đế chưa, và đế làm bằng gì?" Gỗ đế cũng có nhiều loại, chênh nhau đáng kể.
Và một câu cho gọn mọi thứ: "Nếu bỏ hết phần trang trí đi thì còn lại cái gì?" Câu trả lời cho bạn biết bạn đang mua khối trầm hay đang mua một tác phẩm bày.
Cả hai lựa chọn đều hợp lý
Đây là chỗ nên nói rõ để bài không thành ra chê đồ có trang trí.
Mua khối để ngắm và để chơi thì bạn quan tâm tới chính khối gỗ — thớ, dáng, mặt cắt. Lúc đó phần trang trí càng ít càng dễ xem, và đế nên gọn.
Mua một món để bày trong phòng khách thì tổng thể mới là thứ bạn nhìn mỗi ngày. Một cái đế đẹp, một bố cục cân đối là phần giá trị thật với bạn, và trả tiền cho nó là hợp lý.
Vấn đề chỉ nằm ở chỗ hai loại này bị bán như nhau: món thuộc loại hai nhưng được kể như loại một, rồi định giá theo loại một.
Biết mình thuộc nhóm nào thì việc chọn nhẹ hẳn — và bạn cũng không bị ép phải quan tâm tới thứ mình vốn không quan tâm.
Giữ và bảo dưỡng phần đế
Ít ai nghĩ tới, nhưng đế lại là phần hỏng trước.
Đế gỗ đặt trực tiếp trên mặt đá hoặc kính dễ đọng ẩm ở mặt tiếp xúc. Một miếng lót mỏng giải quyết được.
Keo gắn xuống cấp theo thời gian, nhất là ở nơi nóng ẩm. Thỉnh thoảng nhấc thử xem khối có lung lay không — nhấc từ khối chứ đừng nhấc từ chi tiết trang trí.
Đế và khối co giãn khác nhau khi độ ẩm đổi, nên chỗ tiếp giáp có thể hở dần. Đó là chuyện bình thường của gỗ, không phải hàng dối.
Đừng lau đế bằng thứ dùng cho khối, và ngược lại — hai loại gỗ, hai cách hoàn thiện khác nhau.
Và nếu định thay đế mới đẹp hơn thì hỏi trước xem tháo có làm hỏng mặt dưới không. Nhiều trường hợp tháo ra mới thấy phần dưới chưa từng được xử lý.
Đặt làm đế riêng: khi nào đáng
Nhiều người mua khối trước rồi mới tính chuyện đế, và đó thường là thứ tự đúng.
Lý do: đế bán kèm hay là đế có sẵn, làm cho vừa đại khái. Đế đặt riêng thì ôm đúng hình khối, đứng chắc hơn và không phải chèn thêm gì.
Mấy điều nên chốt với thợ trước khi làm: gỗ gì; gắn cố định hay đặt lên — đặt lên thì sau này còn xem được mặt dưới; ôm bao nhiêu phần thân khối — nói rõ bạn muốn để lộ nhiều hay ít; và bao giờ xong, giá bao nhiêu.
Chỗ hay hỏng: thợ ôm cao lên cho chắc tay, còn bạn thì muốn khoe phần thân. Nói trước bằng cách chỉ tận tay tới đâu, đừng mô tả bằng lời.
Còn nếu khối đã đứng vững sẵn và bạn thích dáng tự nhiên của nó, không có đế cũng là một lựa chọn — chỉ cần một miếng lót chống ẩm và chống xước dưới mặt tiếp xúc.
Ba điều gọn lại
Một, đế có mấy vai khác nhau — giữ vững, nâng khỏi mặt bàn, làm trang trọng, và che bớt; ba vai đầu đáng tiền, vai cuối thì đáng hỏi.
Hai, câu gọn nhất để biết mình đang mua gì: nếu bỏ hết phần trang trí đi thì còn lại cái gì.
Ba, mua khối để chơi và mua một món để bày là hai chuyện đều hợp lý — vấn đề chỉ là khi món thuộc loại hai được kể và định giá như loại một.